(muziek)
Vraag: Als ik goed reken, was je 3 jaar toen je naar de Maartenskliniek ging?
Antw: Ja.
Vraag: Waarom?
Antw: Tijdens de geboorte, tijdens de zwangerschap van mijn moeder
is er een medische fout gemaakt
tijdens de bevalling.
Ik lag in een stuit,
dat hebben ze niet geconstateerd.
Mijn moeder kreeg weeën opwekkende middelen,
waardoor de bevalling zo snel moest gaan.
Toen bleek dat ik in een stuit lag
en dat ik de navelstreng 3 of 4 keer om mijn nek had.
En ik heb toen een zuurstoftekort opgelopen
en dat was dus de reden, waardoor ik uit eindelijk spastisch werd.
Alleen is dat niet meteen geconstateerd.
Ze constateerden wel dat er iets mis was gegaan tijdens die bevalling,
maar het viel allemaal eigenlijk nog wel mee.
Er werd bagatelliserend over gedaan.
De huisarts werd wel gebeld.
Die moest mij nog een of andere prik geven.
Nou, tot op de dag van vandaag, heb ik nooit begrepen
waarvoor die prik zou moeten zijn.
Er werd verder niet veel aandacht aan geschonken.
Alleen mijn moeder merkte wel, vrij snel,
omdat zij ook al eerder een kindje had gekregen,
dat mijn handen wat in elkaar zaten.
En mijn beentjes strak tegen elkaar zaten.
Dus die gaf dat ook wel aan bij het bureau.
Maar daar werd ze niet serieus genomen.
Ze hadden zoiets van, dat is toch een wolk van een baby?
En dat komt allemaal wel goed.
U maakt zich zorgen om niets.
Totdat ik bijna een jaar was en zij dacht, nu ben ik het zat.
Ze had echt het gevoel dat er iets niet klopte.
Toen heeft ze mij achterop haar fietsje gebonden,
want een auto was er nog niet,
en heeft zij mij naar het dichtstbijzijnde ziekenhuis gebracht.
Gezegd, dit is mijn dochter en ik ga niet eerder weg,
voor ik weet wat het met haar hand is.
Vanaf dat moment hebben ze wel geconstateerd
dat er dus iets was.
Maar wat, dat wisten ze ook niet.
De huisarts had wel meteen door, dit kan gewoon niet.
Ze moet sowieso een paar keer geopereerd worden.
Scholing in het dorpje waar ik woonde, dat was er niet.
Hij zag dat helemaal niet zitten.
Er komt niets van haar terecht als ze hier blijft wonen.
Dus die is op zoek gegaan naar een revalidatiecentrum,
waaraan ook een ziekenhuis verbonden was.
En zodoende kwam hij op de Maartenskliniek terecht.
Toen was ik dus 3 jaar.
Toen heeft hij mijn ouders dat voorstel gedaan:
Je kunt haar thuishouden, maar dan is dit wat er kan gebeuren.
Je kunt ook naar de Maartenskliniek en daar is scholing en alles bij elkaar.
Daar kan zij beter tot haar recht komen.
En zich ontwikkelen.
Vraag: Je was toen 3 jaar?
Antwoord: Ja, bijna 4, in september 3, in oktober werd ik 4.
Dus bijna 4.
De vroegste herinneringen heb ik, dat ik op die kinderafdeling lag.
En dat daar ook zwart jongetje lag.
Die kwam uit Suriname. Dat was het eerste zwarte kindje dat ik zag.
Die had polio gehad bleek achteraf.
Hij lag dan een paar bedjes.... verder
en daar heb ik contact mee gesloten.
en zijn toen vriendjes geworden.
Dat was wel heel grappig, ja.
(Muziek)
De ene week kwam mijn vader en 14 dagen later mijn moeder.
Ja, daar zei je dan papa en mama tegen, maar
ik was veel ouder toen ik pas erachter kwam,
dat zij bij elkaar hoorden, dat dat een echtpaar was.
Dat ik nog broertjes en zusjes ook had.
Want die kwamen daar ook niet.
Die kwamen daar niet op visite, dat mocht niet.
Vraag: Je ging ook niet naar huis?
Antwoord: Nee, in die tijd mochten we niet naar huis,
want dat was om heimwee te voorkomen.
Dat vonden de nonnen niet ok.
Die hadden zoiets van, dan krijgen we dat gedoe ook nog.
Nee, dus, in die tijd
mochten we... ik denk dat ik de eerste drie vier jaar
niet meer thuis ben geweest.
Op het moment... mijn moeder had een keer gevraagd,
ik weet niet meer hoe oud ik toen was,
of ik toch een keertje op een zondag naar huis mocht.
Er was een feest, ik weet niet goed wat voor feest.
Toen mochten zij mij komen ophalen,
maar dan moesten zij beloven,
dat zij mij ‘s avonds voor vijf uur weer terug zouden brengen,
want anders kreeg die zuster van afdeling
daar problemen mee.
Want die wilde wel tegemoet komen aan die vraag
van mijn ouders.
Ik kan me wel herinneren dat ik toen inderdaad in een huis kwam.
waarvan ik dacht, wat is het hier klein en...
wat is dit hier?
Op een gegeven moment moest ik terug,
en dat ik aan mijn moeder vroeg, wanneer mag ik weer naar huis?
Want die Maartenskliniek was toen mijn thuis.
groot, en alles was... ja, dat moet wel heel erg voor haar geweest zijn
Vraag: Je hebt net verteld over je ouders.
In de periode, de eerste 10 jaar.
Is er daarna ook wat veranderd in de relatie met je ouders?
Antwoord: Ja, op zich is die relatie altijd wel goed geweest.
Het was alleen heel ander soort relatie
als dat je gewoon thuis opgegroeit.
Kijk, de eerste periode kwam ik er dus achter,
dat ik eigenlijk bij dat gezin hoorde.
Want ik was een jaar of 8, 9 denk ik, Dat ik erachter kwam,
dat ik nog drie broers en een zus had die dezelfde achternaam hadden.
Dat die samen met, waar ik papa en mama tegen zei, in datzelfde huis woonden.
En dat ik daar eigenlijk deelgenoot van had moeten zijn.
Maar dat was dus niet zo,
om deze reden.
Later, toen ik wat meer thuis kwam,
weet ik nog wel dat mijn oudste broer,
op een gegeven moment tegen mij zei...
-ik sprak inmiddels hartstikke goed ABN,
maar was het dialect misschien een beetje vergeten,
dat weet ik niet meer- maar dan kwam ik thuis...
en dan zei mijn oudste broer:
Daar heb je die stadse stoepeschijterd ook weer.
Dus ik dacht oh my god, ik moet toch weer even
aan dat dialect gaan schaven.
Ik moet er toch weer een beetje bij horen.
Goed, dat ging dan ook wel hier heel snel,
maar dat was wel...
Ik heb het idee dat ik gewoon weer met ze meedeed.
Mijn moeder was heel zorgzaam.
En wilde, als ik dan thuiskwam, het mij naar de zin maken.
Niet dat ik verwend werd, of zo,
maar dan hoefde ik die beugels niet aan, weet je.
Terwijl ik ze op het internaat altijd aan moest.
En dan hielp ze met aan- en uitkleden.
Dat ging dan sneller.
Dat vond ik natuurlijk hartstikke fijn.
Maar ze was ook tegelijkertijd heel bezorgd,
als ik dan dingen deed die toch een beetje griezelig waren.
Mijn broer, die was altijd met oude brommers in de weer.
Die voerde hij op.
En op een gegeven moment, goh, Gerda, jij ook achterop.
Ja, prima, maar dan moesten wel mijn voetjes worden vastgebonden
op de stepjes, anders blijven ze er niet opstaan.
Dan moet je me wel goed vasthouden, touw om hem en mij.
En zo gingen we dan de straat op.
Nou mijn moeder was zo... Nee... dat mag niet.
Dat doe je niet.
Mijn broer dacht, we gaan nog een paar keer extra langs dat keukenraam.
Gelukkig is het allemaal goed gegaan.
Achteraf denk je ook oh my god...
En mijn vader die heeft altijd gezegd,
Gerda, die loopt niet in zeven sloten tegelijk.
Laat haar maar gaan, dat komt wel goed.
Dus die heeft er altijd vertrouwen in gehad.
En dat gevoel heb ik ook altijd gehad.
Dat dat zo was.
Ja, later ik heb eigenlijk gewoon thuis niet echt gewoond.
Want na de Sint Maartenskliniek,
toen heb ik misschien, jaar, een half jaar...
want toen werd mijn aangepaste woning in Didam ook gebouwd...
Dus ik heb maar heel kort bij mijn ouders gewoond.
Ja, ik ging gewoon mijn gang.
Ik was natuurlijk ook niet gewend om hen te vragen...
mag ik dit of mag ik dat?
Nee, want ik was inmiddels 20 en ik deed gewoon.
Zei, ik ga naar vrienden, ik ga de Korenmarkt op.
En ben op tijd thuis.
Maar mijn vader ging niet eerder naar bed
dan dat ik thuis was.
Dus dat was wel... daar moest ik wel aan wennen.
Maar dat was maar kort.
Ik heb het idee dat het allemaal prima is gegaan.
(Muziek)
Nou, de school was een stuk minder streng.
Daar waren gewoon lieve nonnen,
die wilden ook dat je vooruit kwam.
En sommigen wisten ook hoe streng het was op het internaatdeel.
Vraag: Je hebt de lagere school gedaan.
Hoeveel kinderen zaten er toen in de klas?
Antwoord: Ik denk een stuk of maximaal 10.
Het ware kleine klasjes.
Kleine groepen.
Vraag: Je kreeg wel gewoon les,
zoals op andere scholen?
Antwoord: Ja, meer individueel ook,
want je was er natuurlijk regelmatig uit door operaties,
dus je lag ook een stuk achter.
Ik merk nu dat er heel veel hiaten zitten
in het onderwijs dat ik gehad heb.
Dat ik hele stukken eigenlijk nooit geleerd heb.
En dat je nu heel veel moet gaan opzoeken.
Hoe zat het eigenlijk met die Tweede Wereldoorlog?
Hoe zat het met met... ja... geografische dingen enzo?
Er waren enorm stukken... die je nooit onderwezen werden.
(Muziek)
Nou er was een arts, een chirurg, de orthopedisch chirurg...
Meneer Bossers, waar iedereen doodsbang voor was.
Want je wist gewoon als je daar kwam,
dan moest je geopereerd worden.
Dan was er wat.
Veel later kwam ik er pas achter,
dat heel veel operaties experimentele operaties waren.
Waar je ouders dus niets van wisten.
Waar je zelf niets van wist.
Wat er gebeurd was...
Ja, dat was, later vond ik dat wel schokkend.
Vraag: Je kon dus geopereerd worden
zonder dat je ouders wisten waaraan?
Antwoord: Ja, die dingen gebeurden gewoon.
Niet alleen met mij, met heel veel die daar zaten.
Vraag: Hebben je ouders daar later nog wat mee gedaan?
Zijn ze daar over gaan praten?
Antwoord: Nee.
Vraag: Dat was toen zo?
Antwoord: Ja, op de een of andere manier was het zo.
En zij waren er zo van overtuigd
dat die nonnen het beste met je voor hadden.
Goed met je voorhadden, dat kan allemaal wel goed... zoiets.
Toen ik later vertelde wat er soms gebeurde,
...dat ze zoiets... wat een ruime fantasie heb jij.
Ze geloofden het niet.
Ze geloofden het gewoon niet.
Ik denk dat het hoorde in het tijdsbeeld.
Het waren experimenten voor de wetenschap.
Op het moment dat ik oud genoeg was,
in de gaten kreeg wat er gebeurd was,
ja, toen was het verjaard.
We hebben met een paar mensen gedacht, gaan we hier iets mee doen?
Maar het bleek al heel snel,
dat we geen verhaal zou kunnen krijgen en kunnen halen.
Ik heb mijn dossiers allemaal opgevraagd
van de Sint Maartenskliniek, want toen zat ik niet meer.
Toen heb ik... ik kreeg ze niet, ik kreeg ze niet mee...
Tenminste, ook niet de kopieën.
Toen heb ik een afspraak gemaakt
met de revalidatiearts die daar toen werkte,
Bosbergen, die is met mij door het dossier gegaan.
Nou, het stond dus punt 1 niet in de dossiers.
En punt 2, ze zegt, daar zal wel
een ontsteking hebben gezeten,
wat weggehaald moest worden.
Nou, ik weet ik heel zeker dat ik nooit ergens
onderhuidse ontstekingen of wat dan ook heb gehad.
Ja, ik ben gewoon verder gezond.
Mijn ouders ja, daar heb ik het
nooit echt mee over gehad,
omdat het voor hen ook lastig was
toen ze ontdekten wat er dan gebeurd was.
Omdat zij ervan uitgingen dat die nonnen...
die hadden het beste met je voor.
Ze vonden het heel pijnlijk te constateren dat er dingen gebeurd waren
die eigenlijk ook het daglicht niet konden verdragen.
Vraag: Heb je met die specialist er nog wel eens over gesproken?
Antwoord: Bij een reünie jaren later,
toen ik zag op de lijst dat Bossers kwam.
Bossers werd door ons de slager genoemd.
Toen heb ik een brief geschreven,
omdat ik niet wist of ik hem zou kunnen spreken op die dag.
Dat ik hem in ieder geval dat zou kunnen geven,
en daarin geschreven hoe bang was ik van hem was.
En hoe erg ik het vond steeds maar weer in het ziekenhuis...
En het gevoel te hebben dat je
gewoon als mens niet telde.
Maar dat je gezien werd als een object,
waar je wat van kon leren.
Maar ik heb hem wel kunnen spreken die dag.
Heel kort. Dat hij dat schokkend vond
en dat hij zijn excuses heeft aangeboden.
En zei, dit had nooit mogen gebeuren, maar ja...
Maar het was wat het was.
ik kan het niet meer terugdraaien.
Ja, hij was er wel, later van overtuigd,
dat het niet had gekund.
(Muziek)
Vraag: Er was natuurlijk ook een kapel op de Sint Maartenskliniek.
De nonnen waren de baas.
Heb je nog herinneringen aan die kapel?
Het kerkelijk leven?
Antwoord: Ja, we moesten .... natuurlijk altijd...
altijd ‘s morgens en ’s avonds, een avondgebed, ochtendgebed.
en aan tafel bidden.
We moesten op woensdag altijd naar de kerk.
We moesten op zondag altijd naar de kerk.
En op vrijdag moesten we biechten.
Nou de eerste keer, ja we gaan biechten.
Ik wist bij god niet wat dat moest betekenen.
Ik zeg tegen die zusters, wat betekent dat nou?
Ja, dan moet je in een hokje...
met een pater, priester, en dan moet jij je zonden vertellen.
Zonden vertellen? Wat moet ik dan vertellen?
Nou, zei die non,
dan vertel je maar dat je een zuster heb geschopt,
of dat je uit de suikerpot hebt gesnoept.
Ik zeg, maar ik kan helemaal niet schoppen...
en de suikerpotten staat zo hoog, daar kan ik helemaal niet bij.
En dan kreeg je een klap voor je gezicht,
want dat mocht je natuurlijk niet zeggen.
Ik was heel jong, dat ik begreep:
hier klopt iets niet. Met die nonnen klopt iets niet.
Maar je kon dat natuurlijk helemaal niet staven.
Ik was hartstikke jong, maar...
je leerde gewoon van die nonnen dus in feite liegen.
Ik weet nog dat ik inderdaad in zo'n hokje zat...
bij zo’n priester.
En dat ik zei: ja, ik moest van de non zeggen dat ik haar geschopt had.
Maar ik kan helemaal niet schoppen.
Hoe moet dat nou?
En toen, die priester die zei,
ga maar in het bankje zitten en bid dan maar een paar weesgegroetjes
en een paar onze vaders en dan komt het helemaal goed.
(muziek)
Want je kon alleen maar op de Sint Maartenskliniek komen...
- de Sint Maartenskliniek stond toen heel hoog aangeschreven
als revalidatiecentrum met scholing en alles,
en ze hadden daar ook een heel orthopedisch ziekenhuis daarbij,
dus het was alles in één-,
maar je kon daar alleen maar komen als je katholiek was.
Je moest ook praktiserend katholiek opgevoed worden, zijn...
gedoopt zijn,
je moest enige mate van intelligentie hebben.
Daar kwam ook een test, die ik daarvoor moest doen.
En je moest gewoon kunnen communiceren.
Je moest kunnen praten.
Dat was voldoende om daar te kunnen komen.
En te worden opgenomen.
En dat werd ik dus ook...
totdat die nonnen met mij gingen praten
en ik dus helemaal niks zei.
Of dat ik het niet verstond. Ik praatte in ieder geval niet.
Toen hadden die nonnen zoiets van, ho, wacht effe,
wat is hier aan de hand? Er staat in de papieren,
dat ze kan praten, maar ze praat helemaal niet.
Wat is hier aan de hand?
Hebben die ouders verkeerde informatie gegeven?
Dus die gingen verhaal halen.
Gebeld naar de buren, want mijn ouders hadden zelf nog geen telefoon.
Van... wat is hier aan de hand?
Want ze praat niet.
En jullie zeggen dat ze praat.
Toen heeft mijn moeder, die dacht, wacht even,
dat is natuurlijk het dialect.
Ik sprak natuurlijk alleen maar dialect...
en ABN had ik misschien nog nooit gehoord.
Dus dat was misschien de verwarring,
voor mij als klein, jong kind.
Toen heeft mijn moeder, die heeft een tante die in Hatert woonde,
die heeft gevraagd, wil jij naar de Maartenskliniek gaan?
En eens met Gerda gaan praten?
Want die nonnen denken dat ze niet kan praten.
Dat heeft mijn tante gedaan en ik kletste met haar honderduit.
Toen die nonnen dat doorhadden toen was het voor hen een uitdaging
om zo snel mogelijk dat dialect uit mij te rammen.
Dus ik kreeg op gezette tijden geen eten
als ik niet in volledig ABN kon vragen, wat ik wilde.
Dat was de kennismaking met de eerste toch wel lijfelijke straffen
van de nonnen. Er zouden er nog vele volgen.
Misschien is het beter om ze psychologische straffen te noemen.
Je kreeg af en toe wel eens een tik,
of je werd flink aan je oren getrokken,
maar je werd ook in de badkamer opgesloten.
Als je tijdens het eten moest overgeven, of je ziek was,
- ja dat klinkt heel goed hoor- maar je moest dat opeten.
Zij gingen er vanuit dat je braakte, omdat je iets niet lustte.
En zij vonden dat je alles moest leren eten.
En dus ook leren, dat je dat dus binnenhield.
Dan werd het gewoon, waar het dan ook lag,
op geschept op je bord en dan kon je het weer opeten.
Ja, echt vreselijk.
Of je nou ziek was of, omdat je moest overgeven,
omdat je iets echt niet lustte...
kokhalzen...
of dat je nou de griep had,
dat maakte niet uit.
Als het aan tafel gebeurde, moest je het opeten.
Vraag: kun je je nog andere dingen herinneren?
Antw: Nou, één ding wat me zeker nog bijblijft...
Op een gegeven moment...
We moesten een keer in de week in bad.
Dat was toen de flat er nog niet was.
Dat was in de barakken.
Dan had je een bad en dan moest je je uitkleden.
Dan kreeg je ook een laken over je heen,
want je mocht jezelf vooral niet zien,
dan ging je eerst in bad,
dan kwam je in een rijtje terecht bij een non die ging je nagels knippen.
Dan moest je een stoeltje gaan zitten...
en dan was er een non die knipte de nagels van je voeten.
En dan was er een non, die had een wattenstaafje
en die ging je oren schoonmaken.
Het is een keer gebeurd, dat één van die nonnen
door mijn trommelvlies stak.
Die verloor haar evenwicht en stak door mijn trommelvlies heen.
Wat ongelooflijk pijn deed.
Dat is gaan ontsteken,
maar dat is niet als zodanig onderkend
en ik ben zo verschrikkelijk ziek geweest.
Ik heb zoveel oorpijn gehad, maar ik moest gewoon naar school.
Want ik stelde me aan.
Je moest gewoon hard worden, hard zijn,
want de maatschappij waar je straks in terechtkomt, is ook keihard.
Dus je moet gewoon doorgaan.
Uiteindelijk is die oorontsteking chronisch geworden
en iedere keer als ik -want ik krijg nog steeds twee keer per jaar
een oorontsteking, dat trommelvlies is nu bijna weg,
dus aan mijn linkeroor hoor ik nog heel weinig,
bijna niets meer-
dus ik word regelmatig nog minimaal twee keer per jaar
aan deze actie herinnerd.
Als er kinderen waren die bijvoorbeeld in bed hadden geplast
of anderszins –nou, incontinent niet, die werden daarvan gevrijwaard,
want die konden daar niets aan doen.
Maar de anderen, als je dan eens een ongelukje gehad,
op de wc, weet ik veel wat...
Die onderbroeken werden gewoon aan lijntje gehangen,
want er was een hele grote badkamer,
niet met een bad, met wastafeltjes,
en dan werd je er met een stoeltje onder gezet
en de rest komt dan zien wat jij...
Ja dat was echt absurd.
Ja, dus probeerde je er echt wel voor op te passen,
dat jij daar niet kwam te zitten.
Vraag: Dus die vuile onderbroeken hingen ze aan een lijtje
en dan moest je onder gaan zitten?
Antw: Ja, daar moest dan degene ja...
die moest onder zijn eigen onderbroekje gaan zitten.
Hoe vernederend, ja.
Vraag: Dat is heftig.
Antw: Ja, dat is heel heftig.
Vraag: Je hebt het eigenlijk niet
over ‘wonen’ op de Maartenskliniek? Hoe komt dat?
Antw: Ik heb ook niet het gevoel
dat ik daar gewoond heb.
Ik heb daar ‘gezeten’. Ik heb mijn tijd uitgezeten.
Omdat het niet anders kon.
En zo voelde dat ook.
Als ik nu daarover spreek, dan heb ik er ook gezeten.
17 jaar, ja.
Wat ik vooraf nog even wil vertellen...
In die eerste tien jaar
van mijn leven in de Maartenskliniek,
daar ben ik echt gehospitaliseerd geworden.
Vraag: Wat betekent dat voor jou?
Wat betekent hospitalisatie?
Antw: Nou, dat alles voor je bepaald werd.
Je zelf geen enkel initiatief had en kon nemen,
omdat je dat nooit geleerd was.
Het was ja en amen...
En je probeerde zo goed mogelijk
door de dagen heen te wurmen,
zonder dat je de nonnen tegen je in kreeg.
Aanpassen, dat deed je.
Want anders had je gewoon gedoe.
Er gebeurde genoeg dingen, met Toos en met vrienden.
Een leuk voorbeeld om te noemen is...
We zaten aan vier tafels met tien kinderen.
Na het eten, moest je tandenpoetsen.
En dan had je een bekertje...
Ieder bekertje hoorde bij een tafel.
Er stonden tien tandenborstels in een beker.
En op iedere tandenborstel zat een plakkertje.
Met van wie die tandenborstel was.
Als we dan weer straf hadden,
dan werd je in de badkamer opgesloten,
maar meestal niet alleen,
meestal met degene met wie je wat had uitgevreten.
Dat was natuurlijk ook gezellig.
Wat deden we dan in het pikkedonker?
Dan gingen we al die plakkertjes
van de tandenborstels verwisselen.
Dus op een gegeven moment...
kwamen die kinderen naar de badkamer
om hun tanden te poetsen.
‘Ik had toch een gele? Nou zit de sticker op de blauwe?‘
Dan hadden wij natuurlijk ongelooflijke lol.
Waarvan die nonnen zoiets hadden van, ja natuurlijk,
en dan kreeg je gewoon weer een week zwaar, noemden we dat.
Als je dan uit school kwam, werd je meteen weer opgesloten.
Of krijg je een taakstraf, wat dan ook.
Dus heel jong begreep ik al,
dat je bondjes moest sluiten met je groepsgenoten.
Met de kinderen die ook, zeg maar, hetzelfde meemaakten.
Die een beetje hetzelfde in elkaar staken als jij.
Er waren er natuurlijk ook die niet aan mee deden.
Die durfden niet, of dat ze zo gehandicapt waren,
dat ze niet konden.
Maar ik had al heel vroeg door,
dat is wel wat je moet doen.
Je moet vriendschappen sluiten.
Want alleen bereik je niet zoveel hier.
Dat ging wel door tot de laatste periode
van die eerste tien jaar.
Vraag: Even terug. Eten is ook belangrijk. Hoe ging dat?
Want als ze zo streng waren...
Antwoord: Je kreeg allemaal opgeschept.
Je moest sowieso één eetlepel groente, aardappelen vlees.
Kwam allemaal uit een gaarkeuken.
Je moest gewoon alles eten.
Op het moment dat die nonnen doorhadden,
dat je iets niet lustte,
of dat je het wegfrommelde op de een of andere manier,
dat probeerden we ook wel eens,
dan kreeg je er gewoon een schep bij.
Als je je eten niet op had en je schooltijd begon weer...
je moest tussendoor ook nog heel veel therapieën doen,
dat moest allemaal tussendoor,
maar op een gegeven moment moest je van tafel,
want je moest weer op tijd of bij de therapie zijn of school.
Dat eten werd bewaard in de keuken.
Als je ‘s avonds weer terugkwam, dan kreeg je niet je brood,
we aten tussen de middag warm,
dan kreeg je gewoon je eten weer terug.
Vraag: Gerda, kun je mij vertellen hoe de dagindeling
er in die tijd uitzag, voor jou, jong meisje op de Maartenskliniek?
Antw: De dagindeling was als volgt.
De eerste paar jaar kan ik me niet zo herinneren,
want die jonge kinderen lagen apart,
Maar toen ik naar het internaat ging, naar de barakken...
dan moest je...
Ja, dan moest je, als je tot de betere hoorde,
dat je lichamelijk nog aardig wat kon,
dan moest je ‘s nachts naar de Heilig Landstichting.
Want er waren niet genoeg slaapplaatsen in die barakken
voor al die kinderen.
Ik geloof dat we er 150, 170 kinderen, ik weet niet precies,
kinderen zaten.
Dus er waren alleen maar slaapplekken
voor degenen die gewoon heel ernstig gehandicapt waren
en die niet makkelijk in een busje konden stappen.
Dat kon ik dan wel en we gingen naar de Heilig Landstichting.
Dat ging naar leeftijd. Dus de jongsten gingen eerst
en de anderen kwamen dan later.
Dat was heel streng.
Beneden sliepen de meisjes, boven sliepen de jongens.
Je moest in rijtjes lopen, je mocht niet praten tussendoor,
want het was allemaal chaos.
Je moest je uitkleden in een bepaalde volgorde.
Je mocht niet denken, ik ga eerst mijn schoenen uitdoen
en dan mijn trui, nee...
Je moest allemaal eerst je trui... Dan je hemdje, dan dit.
Dat was allemaal zeer strak geregisseerd.
Ja, die discipline werd er gewoon ingeramd.
De jonge kinderen gingen dan eerst naar bed,
dan kwamen naar gelang het later werd, kwamen de anderen.
Op het moment dat iedereen binnen was,
dan kwam de non met het avondgebedboekje.
Dan moest je allemaal weer uit je bedje
en dan moest je achter je bedje gaan staan.
Met je knieën op de blote tegels
en dan moest dat avondgebed worden opgezegd.
Wee je gebeente als je omviel van de slaap,
of van want dan ook,
want die non liep namelijk de hele zaal door...
en degene die omvielen, die moesten achter de non aanlopen.
Want dan zou je niet in slaap vallen,
met je blote voeten op die koude tegels.
Nou, dan ging je dus naar bed.
En dan ’s morgens weer vroeg op.
Dan was er een washokje,
en dan moest je in rijen van klein naar groot,
moest je een bakje water pakken.
Dan ging je je een beetje wassen
met een washandje
en dan moest ik het bakje weer leeggooien
en volmaken voor degene die achter mij stond.
En zo ging dat het hele rijtje door.
Dan moest je je ook weer in een bepaalde volgorde aankleden.
Ook je bed afhalen trouwens.
Iedere ochtend moest je ook je bed afhalen.
De ene dag mocht je hem dichttrekken,
maar je moest het eerst wel naar achteren leggen,
dat het kon luchten.
Als je dan aangekleed was, mocht je hem dichtleggen.
Maar de andere dag -het was om de dag-
moest je hem helemaal afhalen.
Eerst het bovendeken, dan de deken daaronder.
Dat moest je op een bepaalde manier ook vouwen.
Want deed je het verkeerd, dan mocht je opnieuw beginnen.
... als je er over nadenkt...
Vraag: Het lijkt een beetje op het leger.
Antw: Het was wel een beetje legerachtig, eigenlijk wel.
Nu je daar zo weer eens...
Vraag: Met hoeveel kinderen sliepen jullie op zo’n kamer?
Antw: Ik denk een 24 of zo.
24-30, ja, ja,
in de Heilig Landstichting.
Vraag: En hielden die nonnen dat in de gaten?
Antw: Ja, wat denk je? Doordat de discipline zo strak was,
was er maar één, hoog uit twee,
want die andere ging dan weer mee met dat busje
om de andere kinderen op te halen.
Eentje die bleef er dan om toe te zien.
Dat de jongens en de meisjes niet bij elkaar kwamen.
Dan ging je ‘s morgens weer met dat busje terug naar het internaat.
Dan stonden daar de tafels gedekt.
We hadden drie kamers en daar stonden dan vier tafels
waar er tien aankonden.
Dus je zat met veertigen in een kamer.
Vraag: En nog steeds in die houten barakken?
Antw: Nog steeds in die houten barakken, ja.
Nou, dan zat je aan tafel. We mochten niet praten.
Uiteraard moest er gebeden worden.
Ook ‘s morgens trouwens, weer het ochtendgebed.
Dan kwam je aan tafel en als iedereen zat,
dat moest, echt, je moest, geloof ik,
om acht uur aan tafel zitten.
De tijden weet ik niet meer zo.
Zeg maar acht uur, moesten we aan tafel zitten.
Dan mochten we niet praten met elkaar.
Je mocht alleen vragen als je iets door wilde: Mag ik alsjeblieft...
En het moest altijd in die vorm.
Mag ik alsjeblieft van jou de boter?
Niet: geef mij die boter even, o nee.
Want dan kreeg je namelijk geen boter meer.
Zo streng was het, ja.
Dan had je je ontbijt op en dan moest je naar school.
Om negen uur begon de school.
Dan ging je met zijn allen, jas aan en dan liep je...
Langs die stangen, die gingen
vanaf de barakken naar de Sint Maartensschool.
En dan liep je naar die school.
(Muziek)
Vraag: Hoe zag jullie vrije tijd eruit?
Voor die tijd had je weinig vrije tijd.
Antw: Ja, niet. We hadden niet eens speelgoed.
We hadden een doosje en daar kon een popje in...
daar kon een puzzeltje in.
Er kon een kleurboekje in en potloodjes, en verder niet.
Op woensdagmiddag had je een uurtje om te kunnen spelen.
Ja, daarna ... kreeg je een andere tijdsindeling.
Voor mij een stuk, minder streng.
Er kwam meer vrije tijd.
Doordat de groepen ook kleiner waren, kon je ook meer met elkaar...
alleen zijn. Dus ging je ook met elkaar de bossen in.
Daar gebeurde van alles.
Vraag: Vertel!
Antw: Wat daar gebeurde?
Nou, daar kregen we voorlichting Bijvoorbeeld, van Jan.
Jan zei: kom op! Hij had nog een boekje
van huis uit meegekregen:
Mama, waar kom ik vandaan?
Nou, wij allemaal achter hem aan natuurlijk,
dat vonden we wel interessant,
voor zover we nog niet wisten,
waar Abraham de mosterd haalt.
Het was altijd leuk dit soort verhalen te horen.
Dan had hij een lege colafles en een lege zak chips.
Die aten we eerst leeg en op die manier werd even voorgedaan,
hoe je kindjes kon maken.
En hoe je ervoor kon zorgen, dat dat niet zou gebeuren.
Dat was heel erg spannend en heel erg leuk.
Dat deden de allemaal in het bos...
Richting de kinderboerderij, zeg maar.
En we hebben ook van Jan leren roken,
want dat bracht hij ook mee.
(Muziek)
Vraag: Je hebt daar bijna tot je 20e gezeten...
In een bepaalde periode gaan relaties en seksualiteit ook een rol spelen.
Hoe... lag dat bij jou? Je hebt wel voorlichting gehad.
Hoe zag dat er uit, in de Maartenskliniek?
Antw: In de eerste tien jaar,
onder het regime van de nonnen,
waren ze heel streng.
‘Ga niet met je handjes onder het dekbed slapen’...
of onder je dekens slapen.
Daarop werd ook gecontroleerd. Ik begreep absoluut niet
wat daar de bedoeling van was.
Ik dacht, waar hebben die nonnen het over?
Waarom mag dat niet?
Ik had al heel vroeg ontdekt,
dat met jezelf spelen,
dat dat heel erg leuk was.
Ik zag daar totaal geen gevaar in,
of waarom dat niet zou mogen.
Ik had al heel snel, op de een of andere manier,
het gevoel van, die nonnen,
er is iets, maar daar klopt iets niet.
Het feit dat je moest gaan liegen,
terwijl je moest biechten...
Ik had zoiets van, hoe kan dat nou?
Ik heb die nonnen misschien onbewust
nooit echt serieus genomen.
Dus ook wat dat betreft, seksualiteit betreft.
Je keek wel uit, dat je het niet onder hun neus deed.
Verder heb ik daar geen enkele moeite
of angst of wat dan ook mee opgelopen.
Vraag: Heb je ooit relaties gehad
op de Maartenskliniek zelf?
Antw: Nou, daar had ik niet zoveel zin.
Er waren wel wat jongens die om mij heen fladderden,
maar ik wist ook, dat er over je gepraat werd.
Dat het al heel snel in zo’n kringetje, ging van...
Weet je die en dat...
die van zus en zo...
Ik dacht, daar heb ik geen zin in,
om daar tussenin te zitten.
Dus nee, niet echt nee.
Vraag: Daar heb je dus eigenlijk mee gewacht?
Antw: Daar heb ik mee gewacht, ja.
Ik had er ook niet zo'n behoefte aan, kennelijk.
(Muziek)
Vraag: Op de Maartenskliniek had je
ook wel te maken met de dood.
Heel veel kinderen zijn in die tijd overleden.
Kun je daar wat over vertellen?
Wat jou daarvan is bijgebleven?
Antw: Eigenlijk is dat achteraf ongelooflijk schokkend.
Als je van een vakantie kwam, dan kon het zomaar zijn,
dat er een paar kinderen uit jouw klas niet meer terugkwamen.
Dan werd er gewoon gezegd van, die komen niet meer...
die zijn dood.
Dan heb ik het nu ook echt over de lagere school.
Daar werd ook heel weinig aandacht aan besteed.
Die kwamen gewoon niet terug.
Dat was wat het was.
En dat gaat dan in jouw hoofd,
gaat dat een rare rol spelen.
Want dan denk je...
Wanneer ben ik dan aan de beurt?
Ben ik dan straks ook zo maar een keertje...
dat ik niet meer in die klas kom?
En dat er gezegd wordt: die is dood?
Dus dat is een heel mysterie...
wat daar omheen hing.
Daar had je het ook niet met elkaar over.
Dan heb ik het echt over de eerste 10 jaar.
De laatste jaren van de lagere school.
Je weet dan op dat moment niet,
dat het gaat om kinderen
die een bepaalde ziekte hebben.
Dat jij dus die ziekte niet hebt...
Op dat moment was ik dan ook totaal niet bezig
met wat heb ik? En wat heeft die ander?
We hadden allemaal wel wat
en dat was, ja, je was met elkaar.
Je deed dingen met elkaar.
Ja, dan was er vanaf de flat...
-dan heb ik het over de wat latere jaren-
Daar had je het zicht op het zwembad en op het lijkenhuisje.
Je wist gewoon: als daar de lamp brandde,
dan lag iemand in dat lijkenhuisje.
Dat was ook zo iets bizars.
De laatste jaren op de Maartenskliniek was het wel,
dat er heel zorgvuldig omgegaan werd
met mensen die overleden waren, met de jongeren.
Dat er ook echt afscheidsdiensten voor werden gehouden.
Dat je er ook met elkaar over kon praten als je dat wilde.
Dat vond ik wel heel goed en prettig.
(Muziek)
Vraag: Kwam je veel van het terrein af?
Ging je ook wel eens naar buiten?
De berg af?
Antw: Weinig.
In de eerste jaren natuurlijk helemaal niet.
Maar van af de middelbare school, ja...
er waren... ja, wacht effe...
We kregen van school uit...
culturele uren.
We gingen naar uitvoeringen in de Lindenberg.
Naar uitvoeringen in de schouwburg...
Nou, dat was natuurlijk enorm leuk en heel apart.
Dat was voor het eerst dat we in contact kwamen
met kunst en cultuur.
Voor mij tenminste.
Je mocht wat vaker naar huis.
Volgens mij waren er ook uitwisselingen
met andere middelbare scholen.
Met het Dominicus College.
We gingen wel eens naar een kroeg, ja,
dat was voor mij, echt... dat was feest!
Dat was apart dat was leuk!
Vraag: Zo rond begin jaren 70
kwam er een verandering bij jezelf,
maar ook op de Maartenskliniek?
Kun je daar wat over vertellen?
Antw: Nou, die flat werd natuurlijk gebouwd.
De barakken werden afgebroken...
de nonnen traden zo'n beetje massaal uit.
Nou, dat was echt een enorme verbetering, natuurlijk.
Want er kwam ineens andere groepsleiding, er kwamen mannen.
Er kwamen vrouwen, en die brachten verhalen mee.
De groepen werden kleiner. In plaats van met zijn veertigen
in een kamertje, zat je nu met twaalven.
Er kwamen meer jongeren die speciaal
voor de middelbare school naar de Sint Maartenskliniek kwamen.
Die hadden dus wel thuis een lagere schoolperiode mee kunnen maken.
Die kwamen met heel andere verhalen binnen.
En ik hoorde dat aan en ik dacht: dit is interessant!
Voor mij is er toen een enorme omslag gekomen.
Van een meisje dat keurig in het gareel liep, gehospitaliseerd was,
geen eigen initiatieven kon, mocht nemen...
Zag ik ineens dat er een hele andere wereld was.
In die tijd mochten ook wat vaker naar huis.
Dus je mocht ook in de vakanties wat meer naar huis.
Je mocht ook in de weekenden, één keer in de maand of om de veertien dagen.
Ja, er kwamen verhalen van buiten naar binnen.
Ja, Jan, Josefien, Anneke... waren allemaal mensen,
waarvan ik dacht, dat is interessant...
En daar heb ik mij heel snel bij aangesloten.
Dat was voor mij een wereld van muiten, van coalities sluiten, van...
ja, er tegenaan gaan, de grenzen opzoeken...
Dat was prachtig.
Vraag: Dat was ook de overgang
van de lagere school naar de middelbare school?
Antw: ja, dat was echt de overgang van de lagere school naar de middelbare.
En de eerste demonstratie naar de Lindenberg die niet toegankelijk was.
Daar gingen we, met spandoeken en met...
Nou ja, dat was voor mij eigenlijk het begin van een periode
die eigenlijk tot nu toe niet gestopt is.
(Muziek)
Vraag: Gerda. Op een gegeven moment
heb je de Maartenskliniek verlaten.
Je hebt ook aangegeven dat je gehospitaliseerd was.
Zeker in de eerste situatie.
Toen ging je zelfstandig wonen.
Wat heeft dat met je gedaan?
Miste je de Maartenskliniek?
Antw: Nee.
Ik miste de Sint Maartenskliniek helemaal niet.
Ik vond het heerlijk om daar nou eindelijk eens weg te kunnen.
Kijk, ik was natuurlijk in die tussentijd,
in de laatste zeven jaar, was ik al veel vaker thuis geweest.
Bij mijn familie en ook bij anderen op visite geweest.
Ik had inmiddels ook een vriendenkring opgebouwd,
ook buiten de Sint Maartenskliniek.
Ik voelde me ook heerlijk vrij om te kunnen doen en laten wat ik wilde.
Ik had inmiddels ook heel snel mijn rijbewijs gehaald
en ik ging met vrienden uit.
Maar ik merkte ook wel dat ik een eenling was.
In het feit dat ik lichamelijk beperkt was en mijn vrienden niet.
Die konden toch dingen doen, die ik niet kon.
Op mijn werk ben ik daar ook min of meer heel duidelijk op gewezen.
Wat ik net al zei, maar pesterijen vind ik niet...
maar ze probeerden mij wel uit,
door mij in de pauze gewoon alleen te laten zitten
op een afdeling waar ik van alles en nog wat moest doen,
terwijl ik er net twee weken werkte.
Dat gaf een eenzaam gevoel, want ik was ook ineens mijn maatjes kwijt,
met wie ik dat kon bespreken
en met wie ik die dingen kon delen.
Ja, dat was wel het moment, waarop ik dacht: ik mis wel
een beetje mijn eigen soort, om het maar zo te noemen.
Mensen met een beperking die aan een half woord genoeg hebben.
Die ging ik missen.
Toen kwam de advertentie van Schoppen 9 en dat was weer het begin, dat ik dacht,
ok, we zijn op de Sint Maartenskliniek begonnen met de emancipatie,
en het laten zien dat als je een handicap hebt,
dat je dan toch van alles kunt,
dat je echt niet afgeschreven bent.
En dat liet Schoppen 9 nog eens heel duidelijk zien
in de optredens die wij deden.
Daar lag ook nog wel eens een flinke schep bovenop.
Dat werd, satirisch werd dat gebracht.
En dat sprak me ongelooflijk aan.
Dat was ontzettend leuk om aan mee te werken.
Daarna ben ik gewoon in de belangenbehartiging
van mensen met een beperking terechtgekomen.
Dat heb ik eigenlijk nooit meer losgelaten.
Omdat ik ook vond, dat als je eenmaal een stem hebt die je kunt laten horen...
dat vond ik dan ook prettig om te doen.
(Muziek)
Vlak voordat ik van de Sint Maartenskliniek wegging,
had ik voor mezelf bedacht dat ik een eerst ging kijken
of ik een baan kon vinden.
Ik had de MAVO gedaan, ik had een projectgroepachtig iets gedaan,
waarin we ons konden voorbereiden om in de maatschappij te komen.
Ik had stage gelopen op de bank,
wat ik echt heel vreselijk vond, maar ik had er wel stage gelopen...
Dus dacht, ik ga eerst eens kijken,
of ik financieel onafhankelijk kan worden.
Want ik wilde gewoon geld verdienen.
En als me dat binnen een half jaar niet lukt,
dan wilde ik Sociaal Pedagogishe Dienst gaan doen.
Het maatschappelijk werk wilde ik in.
Toen vond ik dus vrij snel een baan in een Australisch bedrijf.
Vlakbij mijn ouders, want daar zou ik tijdelijk wonen,
tot mijn aangepaste woning klaar was.
Ik had op dat moment zoiets van, ik was klaar met al die gehandicapten.
Effe helemaal niks.
En in dat bedrijf kwam ik ook geen gehandicapten tegen.
Wat mij wel heel erg tegenviel, is, dat als je toch effe iets anders bent
dan de doorsnee dat je heel gauw...
een zekere mate van, pesterijen wil ik het niet echt noemen...
maar je werd wel uitgeprobeerd.
Hoe ver kunnen we met die meid gaan?
En ik was iets minder snel dan mijn collega's,
ja, daar werd ik wel op afgerekend, op de een of andere manier.
Ik werkte bij Ipac toch wel veertig uur.
Daarnaast deed ik 's avonds nog een opleiding ook,
Sociale Maatschappelijke Dienstverlening.
Uiteindelijk wilde ik toch niet op dat kantoor blijven, maar verder.
En dan ging tussendoor ook nog eens
iedere week een avond repeteren bij Schoppen 9, want ik werd aangenomen.
Dat heb ik ongeveer anderhalf jaar gedaan,
maar dat waren allemaal mensen van de Bhagwan-achtige...
en daar voelde ik mij niet heel erg thuis.
Want we moesten wel heel veel dingen met elkaar doen,
waarvan ik sommige dingen wel leuk vond,
maar ook dingen helemaal niet.
Dus toen ben ik daar ook weer mee gestopt.
Ik ben steeds meer in die belangenbehartiging terechtgekomen.
Toen ben ik vrijwilligerswerk gaan doen.
Eerst gewerkt op een klachtenbureau voor de gezondheidszorg.
Ook als spreekuurmedewerkster.
Vanuit dat klachtenbureau voor de gezondheidszorg,
ben ik terechtgekomen
in andere maatschappelijke kritische organisaties,
maar dan voornamelijk voor mensen met een beperking.
Vraag: En wat doe je nu?
Antw: Hier in Amstelveen zit ik in de Participatiegroep Gehandicaptenbeleid Amstelveen
en vanuit die groep, want er zijn verschillende groepen in Amstelveen,
vertegenwoordig ik onder andere mensen met een lichamelijke beperking en chronische ziekte.
En nu wil het dat ik toevallig ook
voorzitter ben van de afdeling Amstelveen voor de SP.
Dus dan zie je vrij dicht bij het vuur.
Vraag: Dus je zit middenin het politieke proces?
Antw: Ja, ik zit middenin het politieke proces.
Als mensen aan mij vragen, waarom de SP? Waarom lid geworden...
en dan nu ook voorzitter...
De SP komt wel op voor de mensen die het in de maatschappij niet zo getroffen hebben.
Die stem wil ik dan laten horen.
Vraag: Gerda, op welke manieren ben jij na Schoppen 9...
nog meer creatief bezig geweest met belangenbehartiging?
Antw: In ieder geval ben ik na Schoppen 9 jou altijd blijven volgen, Jan.
Je was een voorvechter en je hebt altijd, ook op de Maartenskliniek,
...trok je de kar en wij gingen mee.
Dus ik ben je altijd blijven volgen en heb ik daaraan meegedaan.
Op een gegeven moment kwam de actiegroep Terug naar de bossen.
Daar heb je mij meteen voor gebeld.
Ga je meedoen? Dat vond ik geweldig!
Van daaruit hebben we heel veel acties gevoerd,
hebben we ons wel eens teruggetrokken in de bossen,
om ons te beraden: wat zullen we nu weer gaan doen?
We hebben de politiek uitgenodigd, hebben we gesprekken gevoerd met...
verschillende politieke partijen ook...
En van daaruit ook acties gevoerd in Den Haag, Utrecht...
Ja, waar zijn wij allemaal geweest?
Dat geeft meteen weer dat samenhorigheidsgevoel.
We staan met elkaar ergens voor.
We gaan voor dat doel...
en dat is nu nog steeds zo.
Vanuit de actiegroep is er een cabaretgroep, Aaibaarheidsfactor 10.
En daarin heb ik ook een paar keer mee mogen spelen.
Dat is ook maatschappijkritisch gericht op acceptatie en het meedoen
van mensen met beperkingen.
(Muziek)
In de tussentijd kreeg ik allerlei vriendjes en verkeringen
en relaties, het één ging uit, een ander bleef.
Vraag: Waren dat mensen uit het dorp?
Waar je woonde?
Antw: Nee... ja, één man wel, waar echt ik heel erg verliefd op was.
Dat was echt een hele leuke periode.
Maar op een gegeven moment vond hij het toch wel heel ingewikkeld.
Hij was niet gehandicapt.
Hij vond het toch wel heel erg ingewikkeld om met mij verder te gaan.
Hij wilde wel vrienden blijven,
leuke dingen met elkaar beleven, maar hij zag geen toekomst in onze relatie.
Toen heb ik meteen gezegd van, dan is het wel klaar.
Want ik ben wat ik ben, met een handicap.
Niet alleen de leuke dingen soms. Dus dat vond ik heel lastig om
daar vriendschap mee te blijven houden.
Daarna heb ik relaties gehad met mannen die wel een handicap hadden.
Dat was gewoon erg leuk en goed.
Maar uiteindelijk is het dat ook niet echt geworden.
Totdat ik Ronald leerde kennen. Die woonde in Amsterdam.
Ik woonde toen inmiddels in Didam, in mijn eigen aangepaste woning.
En met elkaar hadden we het heel erg leuk.
We besloten samen te gaan wonen, maar dan moest ik wel naar het westen.
Want hij woonde in het westen, hij had hier een baan van 40 uur.
Hij had net een huis gekocht, dus dat gingen we samen bewonen.
En aanpassen...
En ja, ik ben heel lang met hem getrouwd geweest.
Inmiddels dus niet meer en we hebben samen een zoon.
(Muziek)
Vraag: Hoe kijk je nu aan tegen die participatie?
Want je bent van ver gekomen.
Je zat letterlijk opgesloten achter de hekken.
Antw: In de bossen.
Vraag: Er zijn grote veranderingen op dit moment gaande.
De participatiesamenleving.
Hoe kijk jij daar nu tegenaan?
Als je terugkijkt naar waar je vandaan komt.
Antw: Wat ik heel schrijnend vind, is dat met name ook jongeren,
van deze tijd, niet die mogelijkheden krijgen
om echt mee te kunnen doen in de maatschappij.
De mogelijkheden die wij toen hadden...
Ik kan me nog goed herinneren dat een maatschappelijk werkster
van de Maartenskliniek naar mij toekwam,
ik denk dat ik een jaar of 17 was,
en zei: joh, lijkt het je nou niet leuk om auto te gaan leren rijden?
Nou, ik was met van alles en nog wat bezig,
maar niet met, zal ik straks eens auto gaan rijden?
Maar ik dacht, ach, waarom niet?
En zo werd er een auto samengesteld, Waarin ik dus zou kunnen rijden.
Ik was natuurlijk de koning te rijk.
Die auto die kwam er, dat waren toen de Dafjes, de Daf/Volvo’s.
Die kwam voor de deur met een dubbele bediening.
Een daar ging ik ook in lessen.
In een mum van tijd heb ik toen twee lessen per week genomen,
omdat ik natuurlijk zo snel mogelijk vrij wilde zijn.
Ik wilde mezelf kunnen verplaatsen,
ik wilde me verder ontwikkelen,
ik wilde zelf naar school kunnen,
ik wilde zelf uitgaan met vrienden...
En dat kon allemaal en dat is zo belangrijk om echt...
als je het echt hebt over echt mee kunnen doen.
Dan heb je dat gewoon nodig.
Je had ook ineens vrienden die met je meegingen, omdat jij naar al die kroegen reed.
Vraag: Jij was de bob?
Antw: Ik was de bob!
Ik was altijd de bob.
Voor mijn rijbewijs kon ik aardig wat drinken,
daarna kon dat helemaal geloof ik niet meer.
Want ik ben altijd de bob.
Maar dat was meedoen.
En nu is dat... ik vind het gewoon schrijnend,
wat er allemaal is teruggedrongen.
Wat wij in jaren hebben opgebouwd, aan, aan mee kunnen doen
in de maatschappij,
dat is nu in een korte tijd afgebroken...
En dat vind ik echt schrijnend en schokkend...
en verdrietig!
Vraag: Als je terugkijkt, wat zou je mensen willen meegeven aan goede raad, goed advies?
Antw: Volg je hart!
Tegen alle stromen in.
Probeer toch datgene te bereiken,
waar je hart ligt.
Probeer mensen te mobiliseren,
kennis te vergaren,
waar je dat nodig hebt.
Ga niet zomaar bij de pakken neerzitten.
Dat is eigenlijk wat ik mensen mee zou willen geven.
Hoe moeilijk dat soms ook is,
maar je staat nooit alleen.
Ga de mensen zoeken die samen met jou
het lichtje op je willen laten schijnen...
want als het lichtje op je schijnt, dan komt de rest bijna vanzelf...
Dank je wel!
Antw: Geen dank.
Graag gedaan!
(Muziek)