(Muziek)
Vraag: Marianne, hoe oud was je toen je op de Maartenskliniek kwam en waarom?
Antwoord: Ik was zes jaar oud.
En ik ging naar de Sint Maartenskliniek toe,
omdat een meisje uit de straat,
de dochter van de speelgoedwinkel,
die zat al in de Sint Maartenskliniek.
En die hadden tegen mijn ouders verteld van,
"Joh, doe Marianne ook op de Maartenschool.
Want dan krijgt ze goed onderwijs en…
het is allemaal keurig geregeld daar zo...
en dan is onze dochter ook niet zo alleen.
Dan heeft ze iemand uit het dorp bij zich."
Ik ben heel eventjes naar een school geweest,
een gewone reguliere school geweest,
waar ze mij moesten komen ophalen met een rolstoel.
En het was allemaal ongemakkelijk.
Dus die school vond het eigenlijk best, dat ik…
naar de Sint Maartenskliniek ging.
(Muziek)
Vraag: Hoe was het contact met je ouders op dat moment?
Had je goed contact met je ouders?
Antwoord: Ik had goed contact met mijn ouders, ja.
Ja.
Vraag: Hoe vonden zij het, dat je naar de Maartenskliniek ging?
Antwoord: Die vonden het eigenlijk afschuwelijk.
Mijn vader heeft alleen maar gehuild.
Want hij wilde zijn dochter niet zo ver wegbrengen.
Hij heeft nog geprobeerd om in…
Nijmegen werk te krijgen,
zodat hij met zijn hele gezin in Nijmegen…
kon gaan wonen.
Dat werd sterk afgeraden door de maatschappelijk werkster,
omdat er in de buurt van Nijmegen toch geen werk te vinden was.
Zij woonden in het westen van het land. Ik zat in het oosten van het land.
Ik denk dat ze één keer per maand bij mij
op de Maartenskliniek op visite kwamen,
met het hele gezin.
Voor de rest ging ik met de vakanties naar huis.
Vraag: Dus in de weekenden kwam je niet thuis?
Antwoord: Nee, in de weekenden was ik niet thuis.
Nee.
Dat…
Later werd het wel ingesteld,
dat ieder weekend mensen naar huis gingen.
Maar dan was ik vaak…
Nou ja…
Misschien dat er twee of drie op het internaat achterbleven,
die ook niet naar huis gingen.
Dus dan was het helemaal een rare tijd van...
Dan waren ook je leeftijdsgenoten naar huis toe en jij niet.
Ik was ook wel...
wel eens heel erg eenzaam daar.
Omdat je niet echt bij een gezin hoort.
Je wist natuurlijk dat je thuis natuurlijk…
Met de vakanties dan hoorde je ineens weer bij je vader en moeder…
en een gezin…
en dan ben je ook eens eenzaam.
(Muziek)
Vraag: Je bent eerst naar de Maartenschool gegaan.
Lager onderwijs.
Kun je daar iets over vertellen?
Hoe was dat?
Antwoord: Ja, ik vond het heerlijk school.
Ik vond het helemaal geweldig.
Ik wilde zo graag leren.
Vooral taal vond ik heel erg leuk.
Dat ik wat kon lezen, vond ik helemaal geweldig.
Lezen, lezen, lezen…
Dat was kennis vergaren, hè.
Ik heb wel alle boeken gelezen,
die in de kast stonden op school.
Ik heb de hele kast leeg gelezen.
Helemaal geweldig.
Vraag: De docenten op school, dat waren ook nonnen?
Antwoord: Nee, er was één non.
Die hadden we tot de zesde klas.
En daar leerden we ook meteen Frans van.
Kwam ze de klas binnen en dan zei ze:
"Au nom du Père et du Fils et du Saint-Esprit
et six ..."
En zo begon onze Franse les.
(Muziek)
Vraag: Bij de Maartenskliniek zit ook het ziekenhuis.
Reactie: Ja.
Heb je daar nog mee te maken gehad, in die periode?
Antwoord: Ja.
Ik heb in dat ziekenhuis…
ben ik geopereerd aan…
aan allebei mijn voeten.
Die moesten gekanteld worden en gedraaid,
want ik liep op de binnenkant van mijn voeten.
Het was wel zo netjes als mijn voeten weer…
recht stonden.
Dat hadden mijn ouders besloten op twaalfjarige leeftijd.
Maar het neveneffect was,
dat ik daarna niet meer kon lopen.
Ik was mijn balans kwijt en…
dat werd helemaal niks meer.
Vraag: En dat werd wel overlegd met je ouders? Van tevoren?
Antwoord: Met mijn ouders wel, ja.
Maar niet met mij.
Vraag: Niet met jou?
Nee.
Dat zou nu wel anders gaan, denk ik.
Vraag: En heb je ook revalidatie, daar gedaan?
Antwoord: We hebben ook revalidatie gedaan.
Want ik moest weer opnieuw leren lopen.
Ik had beugeltjes aan mijn voeten,
waarvoor ik bij de instrumentmaker moest zijn, in het ziekenhuis.
Spalken, voor rechte benen,
die aangemeten moesten worden.
Vraag: Hebben zij je ooit uitgelegd,
wat er is misgegaan bij de operatie?
Antwoord: De operatie, daar was niks aan misgegaan,
maar het was…
Ik liep al een tijd op mijn manier, hè.
Waggelend en op de binnenkant van mijn voeten.
Als je dat in één keer gaat veranderen,
dan moet je daar weer opnieuw je balans in zien te vinden…
en dat heb ik eigenlijk nooit meer kunnen vinden.
Maar dat hadden mijn ouders zich ook niet gerealiseerd.
En de doktoren waarschijnlijk ook niet, denk ik.
(Muziek)
Vraag: De Maartenskliniek was natuurlijk een heel katholiek gebeuren.
De kapel, was die er in jullie tijd al?
Antwoord: Ja.
Ik denk dat ie toen gebouwd is.
Ik weet niet van wanneer die kapel was.
Maar… Reactie: Dat zoeken we op.
Zoeken we op, ja.
Ja, naar de kapel.
Ik was zeer geschokt, toen ik…
na een paar jaar…
terug naar de Maartenskliniek ben geweest…
en dat tot mijn verbijstering…
ging ik naar de kapel,
en dat bleek een vreettent te zijn geworden.
Ik denk: "Dit kan toch niet!
Dit kan niet. Hier heb ik altijd braaf zitten bidden.
En gezongen in het koor."
Ik zat op het koortje.
Een oude non op het orgel.
Bé op de gitaar...
Andere Marianne, mijn vriendin en ik,
als zangeressen.
En er was nog iemand voor de drums, waarschijnlijk, maar dat weet ik niet meer.
Vraag: Hoe vaak moesten jullie naar de kapel, in de week?
Antwoord: 's Zondags gingen we twee keer.
Verder eigenlijk niet. Die nonnen baden genoeg.
Vraag: Hoe ben je zelf in het koor terechtgekomen?
Antwoord: Ja, ze zochten zangeressen, dus…
Ik kon wel aardig zingen, dacht ik.
Ik heb me daarvoor opgegeven.
Vraag: Heb je dat lang gedaan?
Antwoord: Dat weet ik niet meer, of ik dat lang heb gedaan.
Dat weet ik echt niet meer.
Vraag: Hadden jullie ook contact met de pastoor?
Antwoord: Met de pastoor?
Ja.
Want daar hadden we ook wel eens...
thema's die we uitwerkten.
Dan gingen we naar zijn kamer in het gebouw,
en… Waar die zusters zaten.
Daar had hij ook een kamer.
Daar gingen we dan collages maken
over thema's…
van wat er in de wereld gebeurde en zo.
Platen draaien.
Dat was best wel bijzonder, eigenlijk.
Aardige man.
Hoe oud zou ik geweest zijn, een jaar of 12,13 of zo.
Toen ben ik van mijn geloof afgevallen.
Want…
Er was op een gegeven moment een pater Jezuïet,
een hele mooie man,
een hele aardige vent,
die deed de kindermissen...
op het internaat.
In de kapel.
Dat had blijkbaar zo'n indruk op mij gemaakt.
Die man die kreeg een hersentumor.
En die overleed.
Ik vond dat zo iets onrechtvaardigs hebben,
ik dacht, als er een God is,
dan is die helemaal straalbezopen,
want dit mag toch niet gebeuren.
Dit mag toch niet gebeuren.
Toen dacht ik, nou ga ik niet meer naar de kerk.
(Muziek)
Vraag: Kun je je nog iets herinneren van het moment dat je op de Maartenskliniek kwam?
Antwoord: Hoe ik daar aankwam…
met mijn koffertje…
Nee, dat weet ik niet meer.
Weet ik niks meer van.
Ik weet wel dat ik samen met…
mijn buurmeisje,
gingen we met de auto naar het station.
En werden we op de trein gezet, richting Nijmegen.
En daar werden we weer opgepikt door het internaat.
Dat was het.
We hebben de meest achterlijke dingen meegemaakt.
Want we zaten ook vaak in de goederenwagon.
Waarvan ze vergaten de deur dicht te doen.
En jij langzaam met je rolstoeltje richting…
open gat ging.
Urenlang met een doos met kuikentjes in de…
in de goederenwagon… ook heel leuk.
In een verkeerd treinstel neergezet worden…
en dan in Rotterdam uitkomen.
In een remise.
Ook grappig.
Vraag: Maar hij hoefde toen niemand mee te rijden?
Antwoord: Er ging niemand mee, nee.
De werden in die trein gezet…
en je moest zelf maar zien
Die trein reed wel van A naar B mag dus…
Vraag: Je kwam bij de nonnen terecht.
Hoe was dat voor jou op dat moment?
Antwoord: Het was gewoon, ja, het was gewoon zo.
Je kwam bij de nonnen terecht.
En je kwam in een bepaalde…
omgeving.
Wat in ieder geval niet zo was als thuis.
Met een heleboel gehandicapte mensen,
waarvan je zelf ook nog je ogen…
kon uitkijken, van wat iedereen wel niet mankeerde.
Die nonnen, die zusters…
Ja, ik heb dat eigenlijk ervaren als hele…
lieve mensen, die goed voor je zorgden.
Je kreeg alles op tijd en...
er was een structuur van,
zo laat dit, zo laat dat.
Dus dat was… Ik vond dat wel prettig...
om precies te weten, wanneer wat gebeurde en hoe laat en…
Vraag: Hoe zag de dagindeling eruit?
Kun je daar wat over vertellen?
Antwoord: Nou, dat was om 6:00 uur wakker worden,
omdat zuster Josine alle deuren van de slaap…
kamers opendeed en dan…
werd er uit een of ander brevier gebeden.
En dan moest je rechtop in je bedje zitten.
Om 6:00 uur.
En de non ging bidden.
Daarna was het gauw een lap door je gezicht,
tanden poetsen...
en eten.
En dan naar school.
Tussen de middag weer gauw eten,
weer naar school.
Daarna eten… weer naar school!
Vraag: Dat internaatsleven...
In het begin was de flat er nog niet.
Reactie: Nee, Zweedse barakken.
Hoe leefden jullie daar?
Antwoord: Nou, in armoede, denk ik.
Als ik daar nu op terugkijk…
Die zusters, die…
die sjouwden zich rot met iedereen, er was niet veel ruimte.
Overal rolstoelen,
tafels…
Hele grote bedden,
hele kleine slaapkamertjes.
En daarna… Je ging 's avonds met een busje…
ging je naar…
Groesbeek, denk ik.
Nee, de Heilig Landstichting.
En daar was zo'n groot herenhuis…
en daar stonden dan…
In dat herenhuis…
Busje ging vier keer rijden,
daar moest iedereen ingepropt worden, in dat busje,
en dan ging je naar dat herenhuis en daar ging je slapen.
In die barakken was niet genoeg plaats.
Daar kon je alleen slapen, als je ziek was.
Dan kreeg je wat extra aandacht.
Dan kon je niet alleen op de Heilig Landstichting zijn.
Vraag: De opvoeding, zeker in de beginperiode,
kun je daar iets over vertellen?
Antwoord: Ik heb werkelijk geen idee hoe dat ik opgevoed ben.
Door wie en hoe…
Het ging gewoon zoals het ging.
Ik had ook niet een vertrouwenspersoon of een…
iemand met wie je speciaal omging.
Misschien voedden we elkaar wel op.
Vraag: Waren de zusters streng?
Was het een streng regime of was het een vrolijk regime?
Antwoord: Nou ja, alles ging wel op tijd, maar nee…
Ik heb die zusters als heel erg…
liefdevol ervaren.
Er zaten er wel eens bij,
die niet zo aardig waren,
maar over het algemeen waren het hele aardige vrouwen.
Ja, hele aardige zusters.
Vraag: In die groepen, waar je, met al die kinderen…
Hadden die dezelfde leeftijd?
Heb je daar nog herinneringen aan, aan die…
die groep?
Antwoord: Ja, waren allemaal van dezelfde leeftijd.
Dat vond ik eigenlijk wel een beetje een rare constructie,
want er waren ook kamers met kleine kinderen,
maar daar kwam je eigenlijk nooit.
Alleen met leeftijdgenoten.
Terwijl, als je weer in je thuissituatie kwam,
dan had je in een keer weer met…
broertjes en zusjes te maken van allerlei leeftijden.
Heel vreemd, waarom dat niet door elkaar zat…
en waarom je altijd met leeftijdsgenoten…
zat.
Vraag: Hoe was het eigenlijk met je privacy gesteld?
Antwoord: Geen.
Geen privacy.
Nergens niet.
Ja, in het bos.
Je had geen privacy.
Altijd was er overal wel… Iedereen.
En als ik thuiskwam,
dan had ik weer geen privacy,
want dat was een gezin met…
met vader, moeder en zeven kinderen erbij.
Dan had je weer geen privacy,
nergens niet, nooit niet.
Vraag: Moest je ook geholpen worden door de verpleging?
Antwoord: Nee, ik deed alles zelf.
Ik kon wel zelf aankleden…
en wassen enzo.
Dus dat… Zelfs naar de wc, dat kon je niet…
eventjes privé,
want dan stond de volgende alweer aan de deur te rukken.
"Hé, ik moet ook!"
Dus, ja.
Vraag: Voelde jij je wel eens eenzaam?
Antwoord: Ja, wel heel erg eenzaam.
Je kwam wel tussen honderd mensen te zitten,
en je ontzettend eenzaam voelde.
Vooral als kind zijnde, dat je…
ja, geen ouders om je heen en…
niet echt een aanspreekpunt of…
Verzorgsters die er de ene dag nog wel waren…
en de andere dag weg waren, verdwenen.
Als kind zijnde, wist je natuurlijk niet…
wat daarmee gebeurd was, met die mensen.
Die gingen daar gewoon niet meer werken.
Dus je had ook nergens echt houvast aan iemand.
Een verzorger of…
een ouder iemand.
Ik heb wel het idee dat ik het allemaal zelf heb moeten uitzoeken.
Problemen? Zoek het zelf maar uit.
Daar word je wel sterk van, hoor.
Nee, het eten was niet al te best, moet ik zeggen.
Soms ronduit smerig.
Ja, het was een soort strijd…
van wie het eerste bij de…
bij de tafel was en kon kijken wat er…
voor vleeswaren waren…
Dat je dan…
Je wist precies wie welke vleeswaren niet lustte...
en als diegene dan de kamer binnenkwam,
dan zei je van,
"We hebben cervelaatworst, dat lust jij niet, hè?"
Mag ik dat van jou?
Want dan had je eindelijk eens een keertje…
wat anders en wat meer op je brood.
Want er was altijd hetzelfde.
Al die jaren altijd hetzelfde soort zoetigheid op brood.
Het kwam onderhand je neus uit.
Ik kreeg ook wel eens pakketjes van mijn moeder mee,
met chocola en haring in tomatensaus.
Dan at je eindelijk eens een keer wat anders.
Het was een soort overlevingsstrijd, hè.
Vraag: En dat ging met het warme eten ook zo?
Antwoord: Dat ging met warm eten ook zo, ja.
Als je een keer iets anders wilde, dan…
dan moest je bij anderen gaan bedelen.
Vraag: Hoe woonde je eigenlijk op de Maartenskliniek, op de flat?
Antwoord: Nou, je ging allemaal kamers door.
Al naar gelang de leeftijd.
Het langst heb ik volgens mij in kamer drie gezeten.
Als je in kamer één kwam, dan…
was je bijna zover dat je weer de maatschappij in kon.
En daar zaten dan de grotere mensen met…
aanzien, zullen we maar zeggen.
Want het was heel wat, als je in kamer één…
Ja, daar was de kennis en daar…
daar moest je zijn, als je iets wilde weten.
Maar echt contact had je niet met kamer één.
Met de mensen van kamer één.
Nee, die waren heel erg boven je verheven, zullen we maar zeggen.
Vraag: Maar je bent er wel terecht gekomen?
Antwoord: Ben er wel terecht gekomen.
Vraag: Had je hetzelfde gedrag?
Antwoord (lacht): Misschien voor diegenen die in kamer drie zaten.
Ja, dat weet je niet hè, dat is raar.
(Muziek)
Vraag: Hadden jullie vrije tijd?
Antwoord: Weinig.
Weinig vrije tijd.
Ik pakte meestal mijn vrije tijd 's morgens vroeg…
om een uur of vijf, toen ik wat ouder was.
Dan sprong ik het raam uit,
krabbelde het raam uit,
met mijn leerboeken onder mijn arm, ging ik in het bos zitten leren.
Want altijd zo met zoveel mensen om je heen, dat…
dat werd ik op een gegeven moment wel erg zat.
En vrije tijd had je eigenlijk niet,
want je moest alles buiten je schooltijd doen.
Dus zwemmen was buiten schooltijd,
nou ja, noem maar op, sport, alles.
Alles was buiten schooltijd.
Want die nonnen, die stonden erop, dat je een goede…
goede opleiding kreeg.
En die kreeg je ook, hoor.
Maar vrije tijd was er weinig. 's Woensdagsmiddags naar de stad...
Dat kon.
Vraag: Hoe ging dat?
Antwoord: We gingen met iemand die wel kon lopen,
rolstoeltje kon duwen, gingen we gewoon naar de stad.
Nou hield ik helemaal niet van de stad.
Dus ik ging lekker in bad.
Dan was iedereen weg…
en dan had ik het bad voor mijzelf,
de badkamer,
niemand die op de deur stond te rammelen,
van, "ik wil daar ook zijn".
En in mijn gedachten was de badkamer…
Dat was een gigantisch bad wat daar stond.
Ben naderhand gaan kijken, was helemaal niet zo, maar goed.
In mijn gedachten was dat een gigantisch bad.
Dan ging ik in het ziekenhuis even naar het winkeltje.
Dan ging ik chips halen,
een flesje cola...
en een pakje sigaretten.
En dan liet ik mijn bad vollopen,
terwijl al die anderen naar de stad toe gingen…
En de koningin ging in bad.
Vraag: Je vertelde, dat je ook naar een café ging.
Waar ging je dan naartoe?
Antwoord: Dan ging ik naar Knoertje.
Onderaan de berg…
daar was een café.
En die man die kon geweldig…
uitsmijters bakken.
Als het nou bovenop de berg niet te eten was,
dan gingen we naar beneden, naar het café om daar te eten.
Het kwam nogal eens voor dat het daar niet te eten was, dus…
Sinds we geen hond meer hadden, waar je wat in kon kieperen,
Vraag: Hadden jullie een hond op de Maartenskliniek?
Antwoord: We hadden een hele grote Sint-Bernardhond.
Die lag meestal ergens onder een tafel om…
hier en daar wat eten toegegooid te krijgen.
We gingen dus naar het café, naar beneden.
Ik weet nog wel dat de toen Sneeuwwitjes dronken.
Bier met 7 up.
Toen al aan het bier.
Vraag: Hoe oud was je toen?
Antwoord: 12?
13.
Zoiets.
Vraag: En dan gingen de nonnen niet mee?
Antwoord: Dan gingen de nonnen niet mee. Nee.
En we gingen natuurlijk ook wel gewoon de stad in.
Ik weet nog wel, dat we dan naar de…
de Poolbar gingen.
In Nijmegen.
Met… Er stonden grote ijsberen…
op de ruiten geschilderd.
En dat was een voetbalclub... een NEC-...
-bar was dat,
waar oude filmpjes van NEC werden gedraaid.
Geweldig!
Nou…
En dan daar lekker bieren…
en je weer terug laten brengen naar de kliniek.
En daar was geen…
Niemand die daar op lette, wat je daar nou…
daar buiten dat terrein deed.
Ik heb maar één keer huisarrest gehad.
Toen was ik de berg opgeklommen, met de auto…
…hangend uit de…
...uit de auto.
Hee hoo... bakkie op, weet je wel.
We hadden geen rekening gehouden met de mensen in het ziekenhuis.
Of we voortaan wat stiller wilden zijn, 's nachts.
Vraag: Marianne, de kinderboerderij.
Antwoord: De kinderboerderij. Daar was ik heel vaak, op de kinderboerderij.
Gek op dieren.
We ook hadden ook wel eens weeskatjes uit het bos.
Van de wilde katten.
Die werden dan het internaat binnengesmokkeld.
In het toilet,
in een mandje neergezet.
Het was een beetje moeilijk, om aan allerlei spullen te komen,
om die beestjes te eten te geven.
Die kleintjes.
Maar ik ging vaak naar de kinderboerderij,
want dat vond ik heel erg leuk, al die dieren…
Er werden op de Maartenskliniek ook regelmatig dieren aangeboden.
Zelfs pony's en...
Ik weet nog goed, een schaap.
Er werd een schaap uit de Ooijpolder,
die werd aangeboden.
Natuurlijk zo wild als… Een beest zo de wei.
Die ging er op een gegeven moment vandoor, dat schaap.
Helemaal door het struikgewas heen.
Ene Heinz... De dierenverzorger was een Duitser, die…
ging er op zijn paard achteraan.
Hij heeft met een lasso dat schaap weer gevangen...
en weer teruggebracht.
Dat beest zat werkelijk onder de teken…
door dat kreupelhout...
heen lopen.
We zijn nog dagen lang bezig geweest, om…
dat schaap ont-teekt te krijgen.
Maar ik had daar een privé kipje.
Die zat altijd op de paardenbox en…
die had ik Tok Tok gedoopt.
Als ik dan TokTok riep, dan kwam ie aangefladderd en…
Kwam op mijn schoot altijd even slapen.
Ja… De kinderboerderij… Erg leuk!
(Muziek)
Vraag: Klopt het, dat zij ook iets met scouting hadden? In die periode?
Antwoord: Ja, ja, ja.
Ik zat op de Kabouters en de Gidsen.
Jawel.
Vraag: Vertel er eens wat over.
Antwoord: Ja, wat moest je doen? Liedjes zingen rond het kampvuur.
Dingen knopen.
Fluitenkoord,
waar je fluitje aan hing,
dat moest je allemaal zelf knopen.
Vraag: Heb je op kamp gezeten, met scouting?
Antwoord: Dat moet wel.
Dat moet wel, maar…
Is heel erg weinig van blijven hangen, hoor.
Vraag: Je bent wat ouder geworden, hè. Reactie: Ja.
Er gaan op een gegeven moment ook vriendjes spelen.
Heb je daar nog herinneringen aan?
Bestond dat? Relaties en seksualiteit?
Antwoord: Nou, die relaties bestonden wel, maar de seksualiteit…
Daar…
Ik weet dat ik seksuele voorlichting heb gehad.
Ik begreep er helemaal niets van.
Wat die vrouwen nou zitten te vertellen.
Ik snapte het niet. Ik had het idee dat de baby'tjes uit je navel kwamen,
na de seksuele voorlichting.
Ook mensen, vriendjes van buiten de kliniek, dat kon ook allemaal.
Vraag: Hoe kwamen die op de kliniek?
Er zat een behoorlijk hek omheen, in die tijd.
Antwoord: Door zat een hek omheen, maar ja…
wij konden wel gewoon de berg af…
naar het café…
en daar andere mensen ontmoeten,
of gewoon in de stad.
Dus ja…
Zo kwamen we ook in contact met andere…
mensen buiten de kliniek, natuurlijk.
Vraag: Heb je daar veel vrienden gehad?
Vriendjes?
Antwoord: Vriendjes?
Ik had altijd een vriendje, Jan.
Altijd.
Nu nog steeds.
(Muziek)
Vraag: Ik wil het nou met je hebben over het feit,
dat er heel veel kinderen overleden, in die periode.
Antwoord: Ja.
Vraag: De dood op het internaat…
dat was er.
Wat heb je daarvan meegekregen?
Overgehouden? Hoe zijn jullie daarmee omgegaan?
Antwoord: Ik weet wel dat er…
Er werd helemaal niet over gesproken,
over mensen die doodgingen.
Het waren toch jonge mensen die doodgingen.
Ik weet dan van een voorval, dat ik voor het eerst werd geconfronteerd…
met een dode jongen.
Die lag dan in het lijkenhuisje opgebaard.
En ik werd daar door de rekenleraar…
mee naartoe genomen.
We mochten allemaal afscheid nemen van die man, van die jongen.
En het was een hele magere jongen.
Met een hele grote Adamsappel.
Ik word zo naast de kist neergezet.
Dus ik kijk in die kist.
En ik wist niet wat ik zag.
Alleen maar een hele grote Adamsappel:
En een heel uitgemergeld gezicht.
En ik ben toch zo vreselijk hard gaan lachen,
ja, van de zenuwen waarschijnlijk.
Maar ik ben het ook nooit meer vergeten.
Dat was de eerste mens die ik ooit dood had gezien.
En dat was de jongen van jouw kamer.
Maar er werd helemaal niet over gesproken.
Hij werd, hup, verwijderd.
Er heeft daarna nooit iemand meer gevraagd van...
Hoe vond je dat nou? Of...
Geen enkele begeleiding daarin. Helemaal niets.
Vraag: En later? Je hebt het vaker meegemaakt.
Blijkt hieruit.
Antwoord: Ja.
Vraag: Veranderde dat? Ging je er zelf anders mee om?
Nee… ja, nee.
Die zaken, die gebeurden gewoon.
'Gewoon…'
Voor zover dat gewoon kon zijn, natuurlijk.
Maar d'r werd nooit over gesproken.
Echt nooit.
Ook niet door mijn ouders, of zo.
Van,
Joh, waar is die jongen gebleven? Of…
Wat dan ook, van…
Wat vind jij daar nou van,
dat die jongen is overleden, of meisje?
Nee, niemand had daar ooit iets over.
Vraag: Er was ook geen afscheidsdienst?
Antwoord: Nee.
Vraag: Dus het werd letterlijk doodgezwegen?
Antwoord: Doodgezwegen, ja. Ja. Ik denk het wel, ja.
Vraag: Op een katholiek internaat?
Antwoord: Op een katholiek internaat, ja.
Ja.
Ik hield ook altijd… een soort dienst...
voor de dode vogeltjes en diertjes,
die ik in het bos had gevonden.
En dat deed ik dan op katholieke wijze...
met een boekje van de kruidenier,
waar alle dingen instonden,
zoals suiker...
en macaroni en zo…
En dan was ik de voorgangster
met achter mij nog een paar
rolstoelers en dan...
hield ik de dienst voor het overleden dier...
en dan las ik voor:
(zingt) "Heilige maïzena..."
En dan hoorde ik achter mij: (zingt) "Amen"...
En zo gingen wij dan het dier begraven…
in het bos.
(Muziek)
Vraag: Het was dus zo, je was uitgerevalideerd,
de school was klaar…
en toen stopte de verzekering met geld...
betalen…
Antwoord: Ja.
Vraag: En er was geen enkele begeleiding vanuit…
Antwoord: Niet.
Niet, ik ging gewoon naar huis.
Koffertje en al.
Spullen mee.
Nou…
Vraag: Hoe lang heb je toen thuis gewoond?
Antwoord: Ik heb, even kijken… Twee jaar thuis gewoond.
Vraag: Je kwam thuis te zitten.
Ben je toen een vervolgopleiding gaan doen?
Antwoord: Nee. Ik had mijn mulo-diploma, een typdiploma…
en ik ben… gaan werken.
Mijn moeder vroeg nog wel eventjes,
of ze mee moest op sollicitatiegesprek,
maar ik zeg: "Mam...
Dat kan je me toch niet aandoen…
om met mij mee te gaan.
Ik schaam mij dood."
Ik zeg, jij blijft thuis, ik ga alleen solliciteren.
Vraag: Als je nu terugkijkt,
naar je eigen participatie,
daar hebben we het tegenwoordig vaak over,
Hoe kijk je daar nu op terug?
En heeft de Maartenskliniek daar ook een... een...
een bijdrage aan geleverd?
Antwoord: Ik vind wel dat ik een goede opleiding heb gehad.
Op school, dat…
Daar heb ik wel wat mee kunnen doen.
Wel een goede achtergrond.
Ik heb daar ook een typediploma gehaald.
Dus ik kon aardig uit de weg. Bij…
het kantoor van de WSW,
daar heb ik de telefonistenopleiding gedaan.
Ja, ik vind wel dat ik was voorbereid op…
het wérken in de samenleving.
Niet van, hoe de samenleving in elkaar zat,
want daar begreep ik geen ene bal van.
Dat je in zo'n internaat toch in zo'n kleine…
beperkte groep…
buiten de samenleving zat.
En dat je in de grote mensenwereld…
Ja… dat werkte toch allemaal heel anders.
Dat was wel even een beetje een hard gelag, moet ik zeggen.
Vraag: Kun je daar een voorbeeld van geven?
Antwoord: Nou ja, er zijn best wel mensen, die dan…
een soort misbruik van je maken,
omdat je niet zoveel weet...
en je beduvelen waar je zelf bij staat en...
Dingen kopen.
Ik kocht eigenlijk nooit wat,
behalve mijn flesje cola en mijn pakje sigaretten.
Ik kwam in de stad ook niet echt in een winkel.
En hoe dat allemaal in elkaar stak, van…
geld geven…
betalen…
Zulk soort dingen, dat…
dat was voor mij een hele andere wereld,
waar ik in het begin niet zoveel van begreep.
Maar ik heb wel uitgevonden hoe dat het werkt.
Ik was wel gewend om alles zelf op te knappen.
Dus alle problemen die ik tegenkwam,
die heb ik ook allemaal zelf proberen op te lossen.
Ik ben nu wel een enorme voorvechtster voor…
privacy.
Dat is voor mij echt een stokpaardje.
Omdat ik dat nooit gehad heb.
Dat bewaak ik heel erg.
En dat mensen niet over de grens heen komen.
(Muziek)
Dus ik ben gaan werken.
Ik ben eerst gaan werken in Delft, bij…
Dat was de Van der Woude Stichting.
Was voor verstandelijk…
gehandicapten. En er zat ook een sociale werkplaats…
zat daarbij. Daar ben ik op kantoor gaan werken.
Daarna ben ik op het kantoor van de sociale werkvoorziening gaan werken.
Toen ben ik doorgeschoven naar…
een baggerbedrijf.
In Rijswijk… Op kantoor.
Daarna ben ik bij Siemens Nederland gaan werken.
Daar heb ik acht jaar gewerkt.
Daar werkte ik op de afdeling kabeltelevisie.
Daar heb ik die afdeling geautomatiseerd.
Met zijn computers en…
zulke systemen.
(Muziek)
Vraag: Ben je getrouwd?
Heb je samengewoond?
Antwoord: Ik heb samengewoond.
Ook weer vrienden verloren.
Of die gewoon zijn weggegaan.
Op het ogenblik…
heb ik een lat-relatie met een…
hele lieve man.
We hebben de zogenaamde weekend-love.
Ik wil graag een beetje ruimte voor mezelf.
In het weekend zijn we samen
en dat gaat hartstikke goed.
Maar geen kinderen…
De huisdieren, die…
Daar zorg ik voor.
En dat vind ik mooi.
Vraag: Ook dat heeft te maken met je eigenheid,
met je privacy…
Reactie: Ja.
Dat je bewust hebt gekozen voor een lat-relatie.
Antwoord: Ja.
Ja.
Veel tijd en ruimte voor mezelf.
Eindelijk!
(Muziek)
Antwoord: Ja, ik heb voor mijzelf gekozen…
om…
zo zelfstandig mogelijk te leven en…
te werken.
Maar toen kwam wel om de hoek dat ik meer zorg nodig had.
En dan kom je dus weer, eigenlijk…
in een afhankelijke positie...
terecht.
Waar je eigenlijk… Dat hoekje wil je eigenlijk wel overslaan.
Valt niet over te slaan, want daarmee word je geconfronteerd…
door je spierziekte.
Dan kom je weer in een afhankelijke positie terecht.
Dat doet wel wat met je.
Eerst zag je je…
grenzen bewaken even te kunnen laten,
dat muurtje even kunnen laten vallen,
maar dat mag je nu weer optrekken, die muur.
Zodat andere mensen er niet overheen springen...
om je privacy af te nemen en…
en dingen naar hun hand te willen zetten, terwijl…
jij,
juist vanuit die kwetsbaarheid,
daar eigenlijk helemaal niet naar terug wil.
Daarom baart mij dat ook zorgen,
in de maatschappij die eraan dreigt te komen van…
meer afhankelijk zijn van buren, familie…
en weet ik veel waar dat allemaal vandaan moet komen
Ik wil gewoon professionele zorg.
Zoals ik dat wil.
En ik wil bijvoorbeeld absoluut niet, door…
familie geholpen worden.
Want dan komen zij weer in mijn privacy terecht.
Vraag: Je wilt zelf aan het stuur blijven?
Antwoord: Ja, eigen regie.
Echt eigen regie.
Vraag: Is er nou nog iets wat je mensen zou willen meegeven?
Je bent een wijze vrouw geworden.
Door de tijd heen.
Heb je iets van, dat zou ik mensen willen meegeven?
Van al die ervaringen die je hebt opgedaan in de Maartenskliniek en daarbuiten?
Antwoord: Ja, ik vind het wel heel belangrijk dat je…
heel erg goed bij jezelf blijft.
Want als je een handicap hebt,
dan zijn er altijd mensen in je omgeving, die…
goed willen doen, je willen helpen en...
Ik vind dat je heel erg goed moet bewaken, dat je…
vooral bij jezelf blijft.
En niet dingen gaan doen, die een ander van jou verlangt…
of wel zo prettig vindt,
terwijl je er zelf niet achter staat.
Dus blijf heel erg bij je eigen gevoel,
ook al moet je er voor vechten.
Strijdbaar zijn.
In het bewaken van je grenzen.
(Muziek)